Муса Җәлил истәлегенә көрәш турниры Актанышта узачак /видео, фото/

2019 елда “Ватаным Татарстан” газетасы гамәлгә куйган герой-шагыйрь Муса Җәлил истәлегенә үткәрелә торган традицион көрәш турниры Актаныш районында узарга мөмкин. Үсмер көрәшчеләр арасында Татарстанның беренче Президенты кубогына бүген башланып киткән көрәш ярышларының ачылышында Актаныш районы башлыгы Энгель Фәттахов шундый яңалык җиткерде.

ТР беренче Президенты кубогына көрәш ярышлары үз тарихында быел 20 нче мәртәбә үткәрелә. Дөрес, беренче елда ул районкүләм ярыш буларак кына узган. Ә аннан соңгы 19 турнир республиканың иң көчле үсмер көрәшчеләрен үзенә җыеп килә. Быел келәмдә бил алышырга 43 командадан 350дән артык көрәшче чыкты. Турнирда 2002-2004 елда туган үсмерләр бил алыша.

— Әлеге турнир – безнең горурлыгыбыз. Беренче Президентыбыз Минтимер Шәймиев призына уздырылып килүче турнир аша бик күп батырлар калкып чыкты. Актаныш ул – игенчелек төбәге, мул уңыш ала торган район. Ә иген үскән төбәктә анда көрәшчеләр дә була, — диде Энгель Фәттахов.

Район башлыгы сүзләренчә, Актанышта көрәш данын кабат кайтару өчен дә кулдан килгәнне эшләячәкләр.

— Үз алдыбызга татарча көрәшне үстерүне бурыч итеп куябыз. Рөхсәт итсәләр, киләсе елга Муса Җәлил турнирын да Актанышта үткәрер идек. Бу алга куйган максатларны чынга ашырырга этәргеч булачак, — диде ул. – Балалар арасында безнең откан бар, ә ир-егетләр арасындагы соңгы уңышлар 1968, 1970 елларда ук калган. Ә төбәктә зур турнирлар уздыру көрәшне үстерергә, һичшиксез ярдәм итәчәк.

Сүз уңаеннан, узган елгы турнирда Актаныш командасы җиңү яулады, Саба һәм Кукмара көрәшчеләре икен-өченче урынга күтәрелгән иде.

Актанышта көрәш турниры ике көн дәвам итәчәк. Җиңүчеләр иртәгә – 14 апрельдә ачыклана.

Салават: “Татар тырышырга һәм көрәшергә тиеш!” /видео, фоторепортаж/

Хәзер инде ул “Салават абый”, – дип әйткәннәргә дә күңелсезләнми бугай… Үз призына Теләчедә үткән көрәш турнирында Татарстанның халык, Россия һәм Башкортстанның атказанган артисты Салават Фәтхетдинов рәхәтләнеп балалар дөньясына чумды – келәм читеннән китмичә дә диярлек балаларны смартфонына видеога төшерде, алар белән рәхәтләнеп үзе дә фотога төште, җиңүләренә сөенде, җиңелүчеләрнең аркасыннан сөяргә дә онытмады…

“Кечкенәсен йоклатып калдырдым”

Салават призына көрәш турниры дәвамлы булып чыкты: быел инде ул өченче мәртәбә уздырыла. Турнирның елдан-ел киңрәк колач җәя баруы да сөендерә: узган ел келәмдә 15 командадан үсмерләр бил алышса, быел районнар саны 19га җиткән. Бил алышучылар саны да рекордлы – өч келәмдә 2002 елда туган һәм кечерәк яшьтәге 230 көрәшче үзара җиңүчеләрне ачыклады.

“Бөтен өмет сездә, – дип сәламләде җырчы көрәшчеләрне. – Татарлар гомер буе тырышып һәм көрәшеп яшәде. Сезнең дә шул юлны дәвам итүегезне телим”.

Салават абыйларының күңеленә иң кечкенә үлчәү авырлыгындагы малайларның көрәшүе аеруча хуш килде бугай: ярышларның ачылышыннан соң шулар бил алышкан келәмгә якыная төште ул. Җырчының затлы кесә телефонындагы “хәтер сандыгы”ның күпчелек өлешен шул орчык батырларның көрәшкәнен төшергән видео тутырып куйды кебек.

Орчык батырлар… Узган елгы көрәш турнирын тамаша кылганнан соң “Сабантуй” журналы хәбәрчесе иң кечкенә көрәшчеләрне шулай дип атаган иде. Аларның кайберләре инде бүгенгеләр сафында күренми, чөнки орчыктан бер башка үсә төшкәннәр. Ә урыннарын башкалар алган. Әнә, келәм читендә Актанышның танылган көрәшчесе Илфир Әнвәров үзенә урын таба алмый. Иң җиңел авырлыкта – 25 килограммлылар арасында улы Муса бил алыша икән. Шулай итеп, көрәшче Әнвәровлар нәселе дәвамлы булырга охшап тора – 10 яшьлек Мусага чемпион исемен яуларга чит келәм дә, үзе кебек әзерлекле көрәшчеләр комачау итмәде.

Нәсел дәвамчылары димәктән, соңгы берничә елда Теләчедә кызыклы хәл күзәтелә – балалар көрәшендә Ислам Мараков белән Илдан Гыйниятуллинның көрәше тамашачыларны әсир итә. Орчык батырларның чираттагылары бу. Әтиләре – танылган көрәшчеләр. Илданның әтисе – Илдар Гыйниятуллин, Исламныкы – Илдар Мараков. Малайлар быел әле мәктәпкә керергә генә җыена. Алар өчен Салават призына уза торган турнирда аерым үлчәү категориясе булдырылган.

Уллары келәмдә бил алышса, келәм читендә әтиләре ут йотып тора. Узган елгы турнирда батыр асты калгач Ислам күз яшьләрен тыеп кала алмаган иде. Быел да шул ук көндәшенә оттырды, әмма җиңелүен тыныч – батырларча кабул итте ул.

– Үсәләр, – дип елмая әтисе Илдар Мараков. – Инде кечкенәсе – дүрт яшьлек Ильяс та келәмгә тартыла. Мин дә көрәшәм, дигән иде. Йоклатып калдырдым. Иртәрәк әле.

Дан әләме – дәвамлы

Теләчедә кунак булганнарның игътибар иткәне бардыр – көрәш залында иң зур уңышларга ирешкән көрәшчеләрен хөрмәтләп, аларның рәсеме төшерелгән һәм уңышлары язылган Дан әләмнәре эленгән. Әлегә алар алтау – Теләченең легендар көрәшчеләре Наил Хәмидуллин, Сәгыйть Гыйниятуллин, Раил Нургалиев, Фоат Шәйдуллин, Илдар Гыйниятуллин һәм Рамил Корбанов хөрмәтенә әләмнәр бар.

Берничә дистә ел узгач алар янына бүгенге орчык батырларның эленү ихтималы бармы?! Барысы да үзләреннән һәм тренерларыннан тора, диючеләр хаклы булыр. Остазлар бар Теләчедә, соңгы вакытта көрәш мәктәбе дә яңа сулыш кичерә. Нәтиҗә буларак, соңгы елларда көрәшчеләр төбәгенең үз позициясен югалта төшкән үсмерләрен кабат республика бәйгеләренең җиңүчеләре арасында күрә башладык. Районда Салават Фәтхетдинов призына турнир уздырыла башлау әлеге дәртне тагын да арттыра гына төшкән.

– Районның элеккеге башлыгы Рөстәм Кәлимуллин, бездә эшләп, спорт үсешенә чиксез өлеш керткән Хәлил Шәйхетдинов кебек шәхесләрнең юлы дәвамлы булуына сөенәбез, – ди бу уңайдан Теләче районы башлыгы Илдус Зарипов. – Балалар көрәшкә тартыла икән, алар өчен чиксез сөенәбез генә. Көрәшкән кешенең тормышта да югалганы юк әле.

Күршеләрен хуплап, Саба районы башлыгы Рәис Миңнеханов та саллы гына фикер өстәп куясы итте: “Көрәштә батыр асты калу да – батырлык”, – диде ул.

Салаватның улы ник көрәшми?

Автоспорт белән мавыга башлаганчы көрәш һәм гер күтәрү белән шөгыльләндем, дип сөйли Салават Фәтхетдинов. Ләкин келәмдә батыр калганы гына булмаган. Әмма көрәшкә мәхәббәт уянып калган. Көрәш күңелемә якын, ди җырчы.

– Улыгыз Рөстәмне көрәшкә тартып булмады соң? – дип сүз катабыз Салаватка.

– Тормышыбызның яме шушы балаларда бит инде! Аларны кечкенәдән үк сәламәт яшәргә һәм спортны сөяргә өйрәтергә кирәк! – дип киңәшләрен бирде ул. – Рөстәм көрәш белән мавыкмаса да, спортны яратты, спорт өлкәсендә уңышлары шактый.

Бу урында шуны искәртү урынлы булыр: 9нчы сыйныфны тәмамлаучы Рөстәм Фәтхетдинов – автоспорт буенча Россия чемпионы булып танылган егет.

– Бүген кич Чечняда булачак автоярышларларга очачакбыз, шуңа әзерләнеп калды, – Салават улы турында сөйләгәндә горурлык һәм ихлас шатлану хисләрен яшерми. – Безнең гаиләдә Ләйсән (Салаватның тормыш иптәше – ред.) улыбызның укуы өчен җаваплы, мин – спорт өчен. Шөкер, ике юнәлеш буенча да казанышлары бар. Әле менә тугызынчы сыйныфта тапшырырга тиешле зачет-имтиханнарын алданрак тапшырды да, хәзер исә ярышка әзерләнә. Ул бик мөстәкыйль. Озакламый мәктәп чоры тәмамлана, киләчәк һөнәре турында да уйлана башлады инде. Башта нефть юнәлеше буенча укуын дәвам итәргә теләсә, аннары энергетик булырга теләде. Хәзер исә тормышын төзүчелек белән бәйләргә тели. Вакыт күрсәтер.

Хөкемдарларга һәм Салаватка рәхмәт

Көрәш дөньясында танылган шәхес – Азат Нурмөхәммәтов (сүз уңаеннан, Азат үзе дә Теләченең элеккеге орчык батыры!) ошбу турнирның алыштыргысыз баш хөкемдарына әйләнеп бара. Шунысы игътибарга лаек: әлеге турнирда ел саен Азат кул астында яшь хөкемдарлардан торган бригада эшли. “Яшьләр, әле үзләре бүген дә бил алыша торган көрәшчеләр, балалар тренерлары арасында бик яхшы хөкемдарлар бар. Мөмкинлек бирергә кирәк аларга”, – ди бу уңайдан баш хөкемдар үзе.

…Хөкемдарларга гадел эшләре, хуҗаларга менә дигән тамаша оештырганнары өчен рәхмәт әйтүчеләр күп булды. Иң зур рәхмәт, әлбәттә, Теләчегә бәйрәм бүләк иткәне Салаватка булды. Үз турнирында мактау баскычына кадәр барып җиткән һәр көрәшчегә кубок бүләк иткән беренче кеше буларак та рәхмәт әйтерлек шул үзенә. Кубок ияләренә генә күктән җирдән тизрәк төшәргә кирәк – бу атна ахырында, 13-14 апрельдә, Актанышта 2002-2004 елгылар арасында Татарстанның беренче Президенты кубогына традицион ярышлар узачак. Бүгенге батыр асты калганнарга батыр калу мөмкинлеге дигән сүз бу.

Фәрит САЛИХОВ
Ринат Нәҗметдинов фотолары

Җиңүчеләр исемлеге:

«Куркулар бетте инде» — Денис Муллахмәтов

2015 елда әле көрәш мәйданына беренче адымнарын ясаган Актаныш егетләре «Сабантуй» журналы битләрендә «Блиц-интервью» сәхифәсенең сорауларына җавап тоткан иде. Хәзер ни үзгәрде икән? Денис Муллахмәтов белән элемтәгә кердек.

Денис, көрәшүдән туктамадыңмы әле?

Юк, көрәш белән һаман да шөгыльләнәм. Соңгы тапкыр Зәйдә Ринат Фәрдиев истәлегенә узган турнирда үз авырлыгымда беренче урынны алдым. Хәзер Чаллыда төзелеш колледжында укыйм.

Көрәш мәйданына чыкканда һаман да дулкынланасыңмы?

Көрәш келәменә чыкканда хәзер куркулар юк инде. Имгәнүләр дә булмады шушы вакыт эчендә, Аллага Шөкер!

Хәзер нинди ярышка эзерләнәсең?

Берсекөнгә Актанышта глава призына көрәш ярышы була, шуңа эзерләнәм.

Уңышлар сиңа, Денис!

Балтач һәм Кукмара кызлары Теләчене “алтын”сыз калдырган

“Теләче” балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбе балалар сәламәтләндерү үзәге һәм “Олимп” яшьләр үзәге белән берлектә кичә Теләче районының “Батыр” спорткомплексында 2004-2006 елларда туган егетләр-кызлар арасында кул көрәше буенча район беренчелеге узган.

Теләче районында соңгы елларда кул көрәше белән шөгыльләнүче үсмерләр саны сизелерлек арткан. Монда спорт мәктәбендә тренер булып эшләүче тренер Айрат Кыямов һәм иганәчелек ярдәме күрсәтүче якташ эшмәкәрләре Хәким Хадиуллинның өлеше зур, дип сөйлиләр. Кичәге ярыш нәкъ менә әлеге эшмәкәр призына уздырылган.

Ярышта барлыгы Теләче районының 12 мәктәбе һәм Кукмара, Балтач районнарыннан 142 укучы катнашкан.

Күрше районнардан каты куллы үсмерләр килү турнирны мавыктыргычрак иткән. Егетләр арасында, мәсәлән, бер генә “алтын”ны читкә җибәрсәләр, кызлардан Теләче спортчылары бер генә чемпион исеменә лаек булган – алтын медальләр Балтач белән Кукмарга киткән.

Теләчедә чемпион калган каты куллы малайлар – Сергей Митрофанов (Теләче, Шармыш), Рафил Мөхәммәтшин (Теләче, Баландыш), Рәсүл Гаязетдинов (Теләче, Югары Кибәхуҗа), Алмаз Мәхмүтов (Теләче, Сауш), Ильяс Мөхәммәтшин (Кукмара), Динар Фатихов (Теләче, Үзәк), Вадим Арсентьев (Теләче, Шармыш), Илназ Галимов (Теләче, Югары Кибәхуҗа; кызлар – Ландыш Әскәрова (Балтач), Ләйсән Әскәрова (Балтач), Диана Әминова (Кукмара), Әдилә Закирова (Кукмара), Диана Гайнанова (Кукмара), Алсинә Садыйкова (Балтач), Гүзәл Сафина (Теләче, Олы Нырсы).

Турнирның җиңүчеләренә диплом, медаль һәм акчалата бүләк, ә жиңүче команда – Үзәк урта мәктәбенә кубок тапшырылган.

Фотолар tulachi.tatarstan.ru сайтыннан алынды

“Сабантуй” чемпионнары Татарстан данын яклый

Казанга Россиянең төрле почмакларыннан йөзләгән көрәшче җыела – 16-18 март көннәрендә башкаланың “Ак Барс” көрәш сараенда көрәш буенча ил беренчелеге уздырыла.

Бишенче мәртәбә үткәрелә торган Россия беренчелеге “Сабантуй” журналы өчен дә әһәмияткә ия. Чөнки көрәш келәменә “Сабантуй” газетасы призына уздырылган Татарстан беренчелегендә җиңү яулаган үсмерләр дә чыгачак.

Исегезгә төшерәбез, “Сабантуй” журналы призына Татарстан беренчелеге быел февраль аенда Алабугада узган һәм әлеге ярышларда 13-14, 15-16 яшьлек малайлар бил алышкан иде.

Россия беренчелеге дә әлеге ике төркем һәм 17-18 яшьлек көрәшчеләр өчен оештырыла. Илкүләм көрәш бәйгесенең төп үзенчәлеге шунда, беренчелектә 13-14 яшьлек үсмерләрнең әле тәүге тапкыр гына чыгыш ясавы.

Татарстан башкаласының үсмерләр арасында Россия беренчелеген кабул итеп алганы бар иде инде. Бу юлы Казанга илнең 30лап төбәгеннән 230дан артык көрәшче килүе көтелә.

Үсмерләр арасында Россия беренчелеген моңа кадәр кабул итеп алган шәһәрләр:

2014 ел – Красноуфимск

2015 ел –Чабаксар

2016 ел – Казан

2017 ел – Стәрлетамак.

Россия чемпионатында Татарстан данын яклаучы көрәшчеләр:

2004-2005 елгы балалар арасында җиңүчеләр:

Рөстәм Миннәхмәтов (Мамадыш, 36 кг)

Рубин Рәдҗәбов (Әлмәт, 40 кг)

Дамир Рузибаев (Актаныш, 45 кг)

Азамат Мөхәммәтшин (Апас, 50 кг)

Илназ Шәмсиев (Актаныш, 55 кг)

Илсаф Гыймадиев (Биектау, 60 кг)

Илгиз Миннәхмәтов (Мамадыш, 65 кг)

Булат Галимов (Түбән Кама, 70 кг)

Айзат Гыйниятуллин (Түбән Кама, 75 кг)

2002-2003 елгы балалар арасында җиңүчеләр:

Гадел Шәйдуллин (Мамадыш, 45 кг)

Әлфис Шәйдуллин (Түбән Кама, 50 кг)

Виталий Колесников (Чаллы, 55 кг)

Равил Сабирҗанов (Азнакай, 60 кг)

Нияз Хөсниев (Чаллы, 65 кг)

Айнур Галимҗанов (Кукмара, 70 кг)

Рәниф Нурисламов (Арча, 75 кг)

Станислав Николаев (Зәй, 80 кг)

Денис Әминов (Әгерҗе, 100 кг)

2000-2001 елгы балалар арасында җиңүчеләр:

Павел Филиппов (Кукмара, 55 кг)

Раббани Нургалиев (Актаныш, 60 кг)

Ришат Салихҗанов (Биектау, 65 кг)

Илназ Рамазанов (Тукай, 70 кг)

Илнур Кәримуллин (Мамадыш, 75 кг)

Айзат Һадиев (Арча, 80 кг)

Динар Әүхәдиев (Түбән Кама, 85 кг)

Булат Кәримуллин (Арча, 90 кг)

Альберт Сәхәбиев (Зәй, 110 кг).

“Ак Барс” көрәш сараенда бил алышулар 17 һәм 18 мартка билгеләнгән. Иртәгә, 16 мартта, көрәшчеләр теркәлү уза.

Фәрит Салихов

Алабугада кичке чаңгы юлы: 5 яшьтән алып – 73кә кадәр /фото, видео/

“Эссен Продакшн” җәмгыяте үзенең 20 еллыгын үзенчәлекле рәвештә билгеләп үтте – 6 март кичендә Алабугада чаңгы ярышлары уздырды. Бүләк фонды 150 мең сум булган бу чарада 250 чаңгычы җитезлектә көч сынашты.

Оешманың кичке чаңгы ярышы уздыру нияте юктан гына тумаган, билгеле. Биредә спорт яратучылар хезмәт куя. Алар көче белән шәһәрнең Танай урманындагы чаңгы юлы яктыртылган – 150 яктырткыч урнаштырылган, 3,5 миллион сум акча тотылган. Шулай итеп, “Түбән Кама” милли паркы составына кергән Танай урманы тыюлык биләмәсендә 5 чакрымнан озынрак чаңгы юлы буйлап төнге сәгатьләргә кадәр шуу мөмкинлеге пәйда булган.

Яктыртылган чаңгы юлы баштарак предприятиедә эшләүчеләр һәм аларның якыннарының яраткан урынына әйләнсә, тора-бара бирегә шәһәр халкы да агыла башлаган. Җәен шушы ук трассада роликларда җилдереп булачак.

– Алабуганы тормыш стандартлары югары булган заманча шәһәр итеп күрәсем килә. Мин монда үстем, балачагым биредә узды, шәһәрдә яшәүчеләрнең барысын да беләм. Шуңа да шәһәр халкына кулдан килгәнчә булышырга тырышабыз. Яктыртылган чаңгы трассасы һәм бүгенге чара шуның ачык мисалы, – дип хисләре белән уртаклашты “Эссен Продакшн” җәмгыяте генераль директоры Леонид Барышев.

…Кичке сәгать 5тә старт алган ярышларда Алабуга халкы гына түгел, Чаллы, Түбән Кама, Казан һәм Зәй чаңгычылары да катнашты. Араларында профессиональ чаңгычылар да, һәвәскәрләр һәм балалар да бар иде. Иң яшь катнашучыга – 5 яшь булса, иң өлкән чаңгычы 73 яшьтә.

Ярышта җиңү яулаучылар гына түгел, һәр катнашучы бүләк һәм күтәренке кәеф белән китте.

Фәрит САЛИХОВ