«Сабантуй» ярышлары: «Бу кадәр бала белән нишләп бетәрбез?» /фото, видео/

Сабантуйда пәһлеван батырлар мәйданга чыгар алдыннан һәрвакыт яшь малай-шалайны көрәштерәләр. 5-6 яшьлек балаларның сөлге тотып көрәшүләрен карарга, аларны үсендереп көч биреп торырга шактый халык җыела. Һәр авыл Сабантуенда шулайдыр, шәт.

Кыш уртасында шундый Сабантуй рухын Алабуга шәһәрендә тоерга мөмкин иде. Шушы көннәрдә анда көрәш буенча яшүсмерләр арасында Татарстан беренчелеге узды. Традициягә тугры калып, быел да әлеге ярышлар «Сабантуй» журналы белән бергәлектә оештырылган иде. Заманында «Яшь ленинчы» газетасы призларына дип үткәрелсә, соңгы елларда газета «Сабантуй» журналына үзгәртелсә дә, ярышларның асылы шул килеш калды.

Шулай да яшь категорияләрендә беркадәр яңалык кертелгән икән. Быелгы ярышларда ике яшь категориясендә көрәштеләр. Шартлыча аларны кечкенә үсмерләр (2004-2005 елда туган) һәм зур үсмерләр (2002-2003 елгылар) дип атарга мөмкин. «Март аенда Казанда үсмерләр арасында Россия беренчелеге уза. Анда әлеге ике яшь категориясенә өстәп тагын 2000-2001 елгы үсмерләр бил алышачак. Татарстан командасы өчен чыгыш ясаучы егетләребез «Сабантуй» журналы һәм «Татарстан яшьләре» газетасы призларына оештырыла торган бәйге нәтиҗәләре буенча сайланачак та инде. «Сабантуй»га шулай итеп ике яшьтәге үсмерләр «эләкте», – дип аңлатма бирде Татарстан Республикасы Көрәш федерациясе башкарма директоры Равил Хәйруллин.

Әлеге ярышларда 13-14 һәм 15-16 яшьлек малайлар бил алышсалар да, махсус карар 2006 елгы, ягъни 12 яшьлек ике спортчы да келәмгә кертелгән иде. Чистай командасы өчен чыгыш ясаган Рушан Билалов һәм Казаннан Инсаф Ногманов республика дәрәҗәсендәге ярышларда беренче тапкыр катнашкан. Призлы урыннарга лаек булмасалар да, келәм исен тоеп, яшьтәшләренең уңышларын күреп , киләчәк бәйгеләрнең җиңүчесе булу максатын куеп кайтып китте яшь батырлар.

Инсаф Ногманов: «Мин Казанның Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге 2 нче гимназиясендә 5 нче сыйныфта укыйм. Тренерыбыз Николай Васильевич Крылов бик таләпчән, атнасына 3 тапкыр көрәш белән шөгыльләндерә. Без сыйныфтан 5 кеше көрәш түгәрәгенә йөрибез, үзем исә тагын бассейнга барырга да вакыт табам. Әлеге ярышта, кызганыч, призлы урын алып булмады, икенче әйләнештә узган елгы чемпионга оттырдым…»

Сүз уңаеннан, беренче чирканчыкны балалар гына алмады бу ярышларда. Оештыручылар һәм хөкемдарлар да беренче тапкыр 500 гә якын көрәшче катнашкан бәйге уздыру тәҗрибәсен үзләштерделәр. Көрәш дөньясында күп еллар кайнаган шәхесләр дә «Бу кадәр көрәшче җыелган ярышны хәтерләмим», «Рекордлы сан бу!» дип кабатлап торды. «Беренче көнне бу кадәр көрәшче белән нишләп бетәрбез инде, дип куркуга калган идек, – дип сөйләде тәҗрибәле хөкемдар Миннерахман Вакказов та. – Шөкер, ерып чыктык! Балалар белән эшләүнең өстенлекләре булышты. Алар бит келәмгә вакыт сузарга да, үзара сөйләшмичә, гадел рәвештә көчлерәкне ачыкларга дип чыга».

Көрәш сөючеләрнең игътибар иткәне бардыр: яшьләр һәм зурлар арасындагы әйдәп баручы командалар төрле. Зурларда Әлмәт, Зәй, Теләче, Яңа Савин кебек районнар алдынгы урыннарда булса, яшьләр арасында Мамадыш (быел — чемпион!), Балтач, Түбән Кама командалары лидерлыкны үз кулларында тота. Тик әлеге командаларның яшь көрәшчеләрнең балигълык яшенә җиткәч нәтиҗәләре сүлпәнәя. Бу уңайдан тәҗрибәле тренер Ринат Гайнетдиновның фикере игътибарга лаек: «Егет кешене көрәшкә бәләкәйдән үк бирү яклы түгелмен. Чөнки алар беренче мәлләрдә ярышларга ныклап әзерләнеп йөриләр, кызыксынулар да көчле. Аннары исә сүлпәнәяләр. Мәсәлән, 6-7 яшьтән көрәшкән малай 18 яшьләрдә инде көрәшне ташларга мөмкин. Шәхсән үзем улым Ришатны 12 яшьтән көрәшкә йөртә башлаган идем. Шөкер, әле һаман да көрәшә. Кечкенә вакытта аларны сыгылмалылыкларын арттыру өчен гимнастика, җиңел атлетика кебек төрләргә бирергә кирәк, дип саныйм». Бу киңәш күбрәк ата-аналарга караса да, көрәш җәмәгатьчелеге, көрәш үсеше өчен җаваплы кешеләр колакларына киртләп куя ала.

Көрәш – татар халкының йөзек кашы, дигән гыйбарәнең мәгънәсе нәкъ менә кечкенәләрнең ярышларын караганда ныграк ачыла, мөгаен. Беренчедән, мәйданга чыккан егетләрнең физик әзерлекләре югары, икенчедән, уңышка ирешер өчен берничә талпыныш кирәклеге ачыклана, димәк, рухи ныклык, максатчанлык сыйфатлары ныгый. Кечкенә яшьтән үк шул юнәлештә эш алып барылса, татар милләтенең киләчәге өчен борчыласы юк.

Гомумән, яшьләрнең келәмдә көрәшүләрен карау үзе бер рәхәтлек бирә. Күп кеше яшь көрәшчеләрнең ихлас һәм гадел булуларын ассызыклый. Татарстан беренчелеге әлеге фикерне тагын бер кат раслады.

Илназ Фазуллин
Ринат Нәҗметдинов фотолары

Финал алышлары: видео һәм фоторепортаж

Җиңүчеләр исемлеге

Алабугада “Сабантуй” журналы призларына көрәш бәйгесе уза. Бүген — финал! /жеребьевка/

Бүген Алабуга шәһәрендә яшүсмерләр арасында көрәш буенча Татарстан республикасы беренчелеге дәвам итә. Ярышларның икенче көнендә төп җиңүчеләр — финалистлар — үзара ярышып, чемпионнарны ачыклаячак. Исегезгә төшерәбез, әлеге ярышта җиңү яулаган яшь батырлар март аенда Казанда узачак Россия беренчелегендә катнашу хокукына ия булачаклар.

Ярышларның икенче көненә кадәр барып җиткән көрәшчеләрнең исемлеге түбәндә:

Сүз уңаеннан, Татарстан республикасының беренчелеге күп еллар дәвамында «Сабантуй» журналы редакциясе белән берлектә оештырыла. Әлеге ярышлардан фото һәм видеорепортаж шушы көннәрдә сайтыбызда урын алачак. Күзәтеп барыгыз!

«Сабантуй» журналы яшь көрәшчеләрне Алабугада җыйды /жеребьевка/

Бүген Алабугада Татарстан Республикасының көрәш федерациясе һәм «Сабантуй» балалар журналы редакциясе призларына оештырыла торган яшүсмерләр арасында көрәш турниры уза. Бәйгегә 34 команда килгән, барлыгы 500гә якын яшь көрәшче җыелган. Ярышлар ике көн дәвам итәчәк. Бүген — бәйгенең беренче көне, ә иртәгә финал ярышлары узачак. 

Алабугада узучы Көрәш буенча Татарстан Республикасы яшүсмерләр арасында беренчелектә 2002-2003 һәм 2004-2005 елларда туган яшүсмерләр бил алышачак.

Беренче әйләнеш жеребьевкасы түбәндә:

Чи ризык белән туклануның файдасы күп!

Табигый таләпләргә туры килгән рационда витаминнар һәм биологик актив матдәләр җитәрлек була, чөнки анда чи яшелчәләр, җиләк-җимеш, соклар һәм башкалар да каралган. Шунлыктан, бөтен азыкны чи килеш ашауның кирәге юк, әлбәттә.

Ашарга яраклы булган барлык ризыклар да азык була ала. Кеше 600 төрле җимеш, 200 төр чикләвек, 300 гә якын тамыразык һәм яшелчәләр, үлән һәм яфракларны азык итеп файдалана. Үзенең химик составы буенча үсемлекләрдән булган азыкларны углеводлы, минераллы һәм витаминлы дип әйтергә була, чөнки аларда бөтен витаминнар, аксым һәм җитәрлек дәрәҗәдә сай бар. Иң күп аксым чыганагы булып чикләвекләр, кузаклылар, төсле кәбестә, шпинат, бодай һәм башкалар санала. Чикләвекләрдә аминокислоталар күп. Үсемлек майларындагы май кеше организмы өчен файдалырак һәм ул бу яктан каты майлардан өстен тора.

Чи җимешләр минераль тозларга бай. Җимешләрнең кабык эчендә булуы аларны организмга зарарлы кушылмалардан да саклый.

Азыкларны чи килеш ашау эчәкнең эшчәнлеген артгыру өчен бик яхшы ысул. Чи крахмал эчәкнең мускулларын кузгатып, ризыкны эшкәртергә мәҗбүр итә, шуның аша организмда матдәләр алмашы уңайлана.

Ризыкларны чи килеш ашау симерүдән дә саклый. Ул ач торып ябыгудан нәтиҗәлерәк. Чи ризыклар белән туклану подагра, ревматизм авыруыннан хәлне җиңеләйтә, сидек әчелегеннән организмны чистарта.

Атеросклероз, тире авырулары, кан басымы югары булганда һәм күп кенә башка авыруларга да чи ризык белән тукталу дәва була ала.

Әмма пешкән ризык ашауга гына күнгән организмга кинәт чи ризык белән туклануга күчүнең зарарлы нәтиҗәсе дә булырга мөмкин. Шуның өчен табиб белән киңәшеп, акрынлап, сабырлык белән эш итәргә кирәк.

igelek.ru сайтыннан алынды

Слинг, кенгуру һәм эрго рюкзак: кайсын сайларга?

Бәлки, күпләр бу сүзләрнең нәрсә аңлатканын да аңламый торгандыр. Тик, ышаныгыз, боларның өчесе дә яшь әниләргә яхшы таныш. Тик менә баланы күтәреп йөрү өчен аларның кайсын сайларга? Менә монысы турында инде тәфсилләп укымый, белешми мөмкин түгел.

Әйе, кесәдә акчаң булса, хәзер әллә ниләр бар. Берәр җиргә барырга җыенган вакытта хәзер әти-әнигә коляскалар гына түгел, слинг, кенгуру һәм эргорюкзаклар да ярдәмгә килә. Нәрсә турында сүз барганлыгын аңлагансыздыр инде: болар – баланы күтәреп йөрүне җиңеләйтү өчен махсус уйлап табылган, заманча итеп әйтсәк, аксессуарлар. Дөрес итеп файдаланган очракта алар әни кешенең чын мәгънәсендә алыштыргысыз ярдәмчеләренә әверелә. Бил авырту, аркага кан төшү кебек проблемалар турында тулысынча оныту мөмкинлеге туа. Шуңа күрә алар яшь әниләр арасында елдан-ел популярлаша да инде.

Тик шунысы мөһим, бу җайланмаларны дөрес итеп сайлый белергә кирәк. Гомумән, алар турында беренче тапкыр ишетүчеләр өчен әлеге өлкә ерып чыгып булмаслык кара урман кебек тоела. Нәкъ менә шуңа күрә мин булачак әниләргә ярдәм итәргә булдым да инде.

Слинг – гади сүз белән әйткәндә, шактый үзенчәлекле зур, озын шарф. Файдалану ысулы: аны яхшылап гәүдә тирәли бәйлисең дә, шуның эченә баланы салып куясың. Телисең икән, бала синең каршыңа, я булмаса инде аркаңа урнаша. Шулай ук аны кырыйга беркетү мөмкинлеге дә бар. Дөрес итеп беркеткән очракта, әни кеше бала белән рәхәтләнеп велосипедта да йөри алачак, дип ышандыра белгечләр. Бәясе дә әллә ни кыйммәт түгел – 1500 сумнан башлана, ялгышмасам.

Моннан тыш, аңарга яңа туган сабыйны да урнаштырырга мөмкин, хәтта. Бала бөтен гәүдәсе белән әнигә берегә. Бу исә аңа якын кешесенең җылысын тою, яхшрырак үсү, камилләшү өчен менә дигән мөмкинлек. Хәер, интернет челтәрендә баланы слингка дүрт айга кадәр салырга ярамый дигәнрәк фикерләр дә бар – ни дәрәҗәдә дөрестер, белмим.

Аның каравы, слингтан файдалануның кимчелекле яклары да юк түгел. Алар, беренче чиратта, әлеге шарфны дөрес итеп бәйләү белән бәйле. Ышаныгыз, бу бер дә җиңел түгел. Кайчакларда интернеттагы өйрәтү видеолары да ярдәм итмәскә мөмкин, хәтта. Тик моңардан бик җиңел генә чыгу юлы бар. Хәзер слинг бәйләргә өйрәтүче белгечләр киң таралыш алды. Алар барысын да тәфсилләп аңлата, сөйли, күрсәтә. Акчаң гына булсын…

Баланы күтәреп йөрү җайланмасының тагын бер төре – кенгуру. Бу- слингтан аермалы буларак, махсус сумка, рюкзакны хәтерләтә. Аңарга баланы утыртасың да, җилкәңә асып куясың. Беренче карашка, шуннан да уңайлырагы юк кебек. Тик үз тәҗрибәмнән чыгып әйтәм: әлеге төр букчаларда балага шактый уңайсыз: я аяклары асылынып тора, я башы…

Хәер, хикмәт уңайлылыкта гына да түгел. Ул куркынычсызлык ягыннан да слингтан калыша. Мәсәлән, баланы вертикаль рәвештә үзеңә каратып утырту ысулын гына алыйк. Слингта бала тулысынча сиңа береккән, ныклап бәйләп куелган. Ә кенгуруда ул алга таба иелсәң, асылынып тора булып чыга. Ягъни, аның гади рюкзактан бер аермасы да юк. Бәясе дә слингныкы тирәсе. Әлбәттә, кыйммәтлерәк вариантлар да юк түгел.

Ә эргорюкзак исә кенгуруның бер төре. Аны бу язмамда аерып чыгаруым юкка түгел, билгеле. Ул гади кенгурудан аермалы буларак баланың урнашуы буенча слингны хәтерләтә. Ягъни, бу рюкзакта балага уңайлы, рәхәт. Тик андый сыйфатлы букчаларның бәяләре дә шактый кыйммәт тора – 5 мең сумга табып булса яхшы әле.

Менә кыскача шулар, җәмәгать. Шәхсән минем өчен слингтан да уңайлырагы юк. Бала өчен дә, әни өчен дә һәм, әлбәттә, бәя ягыннан да. Бәйләргә өйрәнеп интегүне санамаганда, билгеле.

Бу минем шәхси фикер. Ә сез үзегез яхшылап сайлагыз, өйрәнегез! Шул чакта үзегезнең күңелгә хуш килгәнне ичшиксез табарсыз.

Яшь әни язмаларыннан…

Бала еш авырый… Нишләргә?

“Бала авырый да, авырый… Әле генә терелгән иде, тагын маңкалаган инде!” Бу җөмләләр кайсы гына ата-анага таныш түгел икән… Хәер, андыйлар бардыр. Шәхсән миңа, кызыма бер яшь тулганчыга кадәр, бу сүзләр, чыннан да, таныш түгел иде. Тик инде ярты ел диярлек үзем шулай дип зарланам…

Кагыйдә буларак, һәрбер әни яңа туган сабыен тузан бөртеге дә тидерми, саклап кына үстерергә тели. Тик кызганыч, бу мөмкин түгел! Теләсәң-теләмәсәң дә, яңадан-яңа дару исемнәре, табиблар белән танышырга туры килә. Ярар ла, теге яки бу авыруны дәваладың да, шуның белән гомерлеккә саубуллашсаң. Кайчакларда алар әледән-әле яңадан килеп чыгарга гына тора икән бит!

Юк, бу язмада сез бер генә файдалы киңәш тә тапмассыз. Киресенчә, бу гел зарлану язмасы булачак! Әгәр дә миңа киңәш бирә алучы тәҗрибәле әни кеше табылса, тагын да яхшырак.

Дөресен әйтим, бер яшькә кадәр без гомумән дә авырмаганбыз икән! Мин авыру дип уйлаган нәрсәләр исә гади җил кагылып китүләе генә булган. Ә мин шуларга нервы әрәм итеп ятканмын! Ә авырулар исә бала ротовирус йоктырып, хастаханәдә ятып чыккач башланды. Яхшылап терелеп бетәргә дә өлгермәдек, салкын тиеп чирләдек. Маңка, ютәл, температура. Анысын гына дәвалап бетердек дигәндә, кызымның тавышы юкка чыкты. “Кискен фарингит” диделәр. Анысын да дәваладык. Шушы афәтләр белән көрәшү өчен ике айлап вакыт узды. Тулысынча терелеп, бераз хәл алуга, тагын понос, тагын температура. Аллага шөкер, бу юлы косып чирләмәде инде, авыруны үз көчебез белән генә җиңүгә ирештек…

Озаклап язып тормыйм: алга таба да нәкъ шулай дәвам итте. Әле берсе, әле икенчесе! Яңа елны да диарея һәм температура белән каршыладык, хәтта. Менә хәзер дә бер ай инде маңка һәм ютәл дәвалыйбыз.

Бу проблема мине бик каты борчуга сала, җәмәгать. Баланың иммунитеты бик түбән, ул микроб һәм вирусларга каршы көрәшә алмый дигәнрәк начар уйлар да килә башка. Яхшы иммунолог эзләп интернет челтәрен дә актара башладым инде…

Хәер, минем бу “борчуларым” турында ишеткәч, ике бала анасы булган тәҗрибәле дустым кычкырып көлде. “Әй, карчык, балаң авырганга сөен. Ул чирләгән саен, киресенчә, иммунитеты яхшыра гына. Балалар бакчасына йөри башлагач, азрак чирләр”, — диде. Икенче бер танышым да шуны ук хуплады. Хәер, ул “бакчага йөри башлагач, күрәселәрең алда әле…”, — дип “юатты”.

Әби-бабайларга исә, һәрвакыттагыча, безне генә сүгәргә булсын. “Баланы теләсә-кая өстерәп йөрисез. Өйдә генә ятыгыз!”, — ди алар. Тик өйдә генә яту шулай ук дөрес түгелдер бит, ә?! Тирә-якта күпме балалар мәйданчыклары булганда, бала белән өйдә утырасы килми дә килми инде. Өйдә генә утыру баланың үзе өчен дә күңелле түгел. Аның кем белән дә булса шаярасы, уйныйсы килә. Һәркөнне бер үк кеше (ягъни, мин) белән вакыт үткәрү аңа инде күптән кызык түгел. Уен арасында бер – ике килеп иркәләнеп китү җитә аңа.

Кыскасы, белмәссең! Бердәнбер теләк: барлык авыруларда үткече генә була күрсен! Бәлки чыннан да, бакчага йөри башлагач, авырудан туктарбыз әле.

Яшь әни язмаларыннан