Һай бала, һай бәла!

Балигъ булмаганнар белән эшләү бүлегеннән кызы Сөмбелне сорап килүчеләр кыңгырау төймәсенә баскач, Сәкинәнең күз аллары караңгыланып китте. 


— Сез кызыгызның кайда, нишләп йөрүеннән хәбәрдармы? — диде коры гына берсе. — Безгә килеп ирешкән яңалыклардан кызыгыз Сөмбелнең бер дусты белән урлашып йөрүләре билгеле булды. Нишләп сез, кызыгыз бусагадан атлап чыгып киткәч, аның кайларда, ниләр эшләп йөрүе белән кызыксынмыйсыз? Өйдә булырга тиешле вакытта ул урлау юлына баскан. Сез — ана кеше — бу хәлләргә нинди аңлатма бирерсез икән?

Бер-бер артлы яңгыраган сорауларның барысына да “Белмим” дип кенә җавап кайтарды Сәкинә. Дөрестән дә, бу хакта уйлап та карамаган бит ул. Иптәш кызына барам дип чыгып китә, мин кайттым дип кайтып керә… Сәкинә артыгы белән кызыксынмады да. Яман белән ялган гел янәшә йөри, диюләре дөрес икән.

Булмады бәхете Сәкинәнең, булмады. Хәер, аңа туганда ук бәхетсез мөһере сугылган иде.

***

Сәкинәне тудырганда әнисе күзләрен мәңгелеккә йома. Кызның үзенең дә сәламәтлеге мактанырлык булмый — бер кулы җитәрлек дәрәҗәдә хәрәкәтләнми. Сәлим белән Галиянең беренче мәхәббәт җимешләре була Сәкинә. Галиягә генә көтеп алган нарасыен күкрәгенә кысарга, назлап үстерергә язмаган.

Язмыш әзерләгән ачы хәсрәт белән Сәлимнең килешми хәле калмый. Баланы алыргамы, юкмы дигән сорау белән берничә көн көрәшкәч, кызчыгын бала тудыру йортыннан барып ала ир. Олы яшьтәге әнисенең ярдәме бик зур булса да, ир кешегә хатын-кыз назы да кирәк бит әле. Җитмәсә, кызчык сәламәтлеккә туймый. Тормыш корып бер ел да яратышып яшәргә өлгермәде, авыру бала белән тол калды ир.

Сәкинәгә ике яшь тулгач, игълан аша Наҗия исемле хатын белән таныша Сәлим. Кияүгә чыкмаган, баласы юк. Очрашып сөйләшәләр дә, бер-берсен ошаталар. Ләкин хатынның таләбе була: “Мин сиңа баласыз киләм, синең дә балаң булмасын. Тормышны ак биттән башласак кына, гаилә корырбыз”.

Зур авырлык белән Сәлим кызы Сәкинәне әбисе карамагына тапшыра. Яшь хатын бик усал булып чыга. Ул ни әйтә, ничек әйтә Сәлимгә шуның белән килешеп яшәргә кала. Ата белән баланың да арасы өзелә. Үзләренең бер уллары, бер кызлары дөньяга аваз сала. Сәкинә исемле апалары барлыгын белмичә үсә алар. Ялгышып та Сәлимнең беренче баласын кунакка дәшми Наҗия. “Миңа кадәрге тормышың юк синең, мин һәм безнең балалар бар!” — дип кенә әйтә.

Ир кешенең дә җаны бар. Курчак кебек кызчыгын Сәлим дә бик сагынып яши. Лапас почмагына чыгып елаган чаклары еш була аның.

Ходай Тәгалә үксез бала Сәкинәдән чибәрлекне жәлләмәгән. Әйтеп бетергесез чибәр, сылу гәүдәле була ул. Башта, сирәк кенә булса да, хатыныннан качып, Сәлим кызына бүләкләр китергәләп йөри, тик соңыннан эзен бөтенләй суыта. Үзе теләмиме, әллә хатыны сизеп алганмы — анысы караңгы.

Әбисе тәрбиясендә буй җиткерә, укуын тәмамлый кыз. Һәркемдә була торган гыйшыклык чоры башлана. Нияз исемле егет белән танышып, бергә яши башлыйлар. Туйлап торырга хәлләреннән килми, никах кына уздыралар. Кая ашыккандыр, ул чакта унсигез генә яшен тутырган була әле Сәкинә. Хатынының кулы зәгыйфь булуга артык игътибар итми Нияз, ә чибәрлегенә, матур буй-сынына мөкиббән була ул. Кызлары туа. Аңа Сөмбел дип исем кушалар.

Матур гына тәгәрәгән тормышка хыянәт килеп керә. Ире гел командировкаларга йөрүче хезмәттәше янына ияләшә Нияз. Күзләре ялтыраган, хәмер исе килгән, тамагы тук ирнең гаиләдә гаме калмый. Төрле ялганнар уйлап чыгарып, өйдән чыгып китү ягын гына карый Нияз. Эше дә “сменалы”га әйләнә. Төннәрен дә шул хатын янында уздыра бит ул. Иренең сөяркәсе барын сизә Сәкинә. Үзе дә ялгыз үскәч, ятимлекнең ачысын татыгач, тормышларын бозып, кызын әтисез итәсе килми. Йөрер дә бер туктар әле, гомер буе алай кылана алмас дип уйлый. Йөрәк сызлавын эчкә йотып, язмышының гаделсезлегенә рәнҗеп яши бирә Сәкинә.

Ләкин, көннәрдән бер көнне, Нияз, күлмәк-ыштаннарын тутырып, шул хатын янына чыгып китә. Кызларының мәктәпкә кергән елы була ул. Җитмәсә, теге хатынның баласы белән бер сыйныфка туры килә. Ата-аналар җыелышында ул хатынны күрү аеруча да авыр була Сәкинәгә. Барып чәченә ябышырга теләсә дә, тыелып кала.

Сәкинәнеке белән генә түгел, үз тормышы белән дә уйный ул хатын. Башта иреннән аерылып Нияз белән яшәсә, соңрак Нияз белән араларын өзеп, кабат беренче ире белән кала. Әмма Сәкинә янына ире кире кайтмый. Аның түбәнсенеп: “Кушылыйк, балабыз әтисез үсә”, — диюенә каршы, Нияз дорфа гына җавап кайтара, янәсе, мәхәббәтләре инде узган.

Андый узгынчы мәхәббәтләре күп була Ниязның: хатыннан хатынга йөрү ошый аңа, күрәсең, берәү белән дә төпләп яши алганы юк.

Сәкинәгә Сөмбелне ялгыз үстерү җиңел булмады. Әбисе исән чагында кыенлыклар бик сизелмәгән икән, ни дисәң дә, пенсия акчасы тормыш алып барырга ярап торды. Ә ул үлгәч, Сәкинәгә яшәү авырлашты. Хезмәт хакы, инвалидлык акчасы булса да, җиткерә алмады хатын. Кызы сораган күп нәрсәне алып бирергә мөмкинлеге булмады. Тормышның кырыслыгында баланың гаебе юк югын, тик нишләмәк кирәк…

Кызы Сөмбел тайгак юлга кереп киткән менә. Ундүрт кенә яшь бит әле аңа.

Иптәш кызы белән кибет киштәсеннән әйбер урлап чыкканда тотылганнар. Моңарчы да хәйран урлаштырганнар.
Кулларыннан гына эләктерә алмаганнар икән. Югалган товарның тәгаен алар эше генә икәнен сатучылар раслый. Соңгысында саклап ук торганнар. Башка вакытта җайлы гына эләктереп чыгып та җәзасыз калгач, гел шулай барыр дип уйлаган кызлар. Ләкин капкынга эләккәннәрен сизми калганнар.

Инде менә Сәкинәнең бусагасын балигъ булмаганнар бүлегеннән килүчеләр атлап керде. Кызын исәпкә алачакларын белдерделәр. Сәкинә тормышындагы кара тасманың бетәсе юк икән әле. Үзеңнеке түгел, балаңның язмышы өчен йөрәк ныграк әрни. Һай, бала, бала!..

Лилия САТТАРОВА

Духовкада тавык итеннән шашлык — телеңне йотарлык!

Кыш көне табигатькә чыгып, шашлыклар кыздырып утыруы кыенрак шул. Кыздырылган ит яратучы гурманнар өчен альтернатив вариант тәкъдим итәбез: шашлыкны бит духовкада да кызыдырырга мөмкин. Җиңел әзерләнә, бик тәмле дә була.


Продуктлар:
Тавык
Суган — 1 шт.
Каймак — 2 аш кашыгы
Сое соус — 2 аш кашыгы
Тоз — 1 бал кашыгы
Тавык өчен тәмләткечләр — 1 бал кашыгы
Яшел тәмләткечләр (петрушка, укроп) — 1 бәйләм

Шулай ук агач шпажкалар кирәк булачак.

Әзерләү процессы:
1. Тавыкны сөякләреннән арындырып, зур булмаган кисәкләргә турыйбыз.
2. Суганны әрчеп, тәгәрәкләр турап, тавык өстенә салабыз.


3. Тавыкны тозлыйбыз, каймакны сылыйбыз.
4. Сое соусын агызып, болгатып, барлык тәмләткечләрне сибеп тавыкны 2-3 сәгатькә суыткычта калдырабыз.


5. Шпажкаларга суган белән чиратлаштырып итне тезәбез.


6. 180 градуска кадәр җылытылган духовкага, 40 минутка пешәргә куябыз.


Өстенә яшел тәмләткечләрне сибеп җибәрергә онытмагыз.
Әзер!

Татар эстрадасы йолдызлары балаларын ничек тәрбияли?

Гастрольләр — гаилә, гаилә — гастрольләр… Артист кешенең тормышы шушы ике өлештән торадыр. Барысына да ничек өлгерәләр микән? Әйбәт ир яки хатын, үрнәк әти-әни дә була белергә кирәк бит. Шушы хакта эстрадабыз йолдызлары белән сөйләштек.

Илназ Баһ:
— 3 малай үстерәсе бер дә җиңел түгел икән, әй! Кыз өмет итә-итә өченчесе дә малай булды бит. (Көлә) 3 ир-балага сүз тыңлатып кара әле син! Кайчагында өйдәге шау-шуга чыдарлык булмый. Зарланып әйтә дия күрмәгез, иң мөһиме исән-сау гына булсыннар! Тәрбияләүгә килгәндә чын кеше итеп үстерергә тырышабыз инде. Минемчә, беренче чиратта балада хөрмәт тәрбияләргә кирәк. Безнең буын әти-әнине бик зурлый, әлегәчә куркып, киңәшләрен көтеп торабыз. Алардан алган тәрбия буенча хәзер без үзебезнекеләрен тәрбиялибез. Түгәрәкләргә, секцияләргә бик йөрткән юк. Безнең — артистларның — вакыт ягы да тыгызрак. Олысын берәр кая бирсәң буладыр инде. Калган икесе кечкенәрәк әле.

Ландыш Нигъмәтҗанова:
— Бернинди түгәрәкләргә дә йөртмим. Гомәргә 3 тулды, Ләйләгә 4, Әнвәргә 8 яшь. Әзрәк үссеннәр әле, тора-бара күз күрер. Өчесе дә бик тере, хәрәкәтчән. Алар белән шаярышып-көлешеп бик күңелле яшибез. Балаларым татарча иркен аралаша, шунысына аеруча да сөенәм. Рус балалар бакчасына йөриләр, тик өйдә гел татарча аралашабыз. Миннән русчага күчеп сорасалар, мин эндәшмим: “Мин сине аңламыйм, татарча әйт”, — дип туган телебездә аралаштырам. Балалар тәрбияләүдә катырак та була белергә кирәк. Гел-гел иркәләп кенә тәүфикълы шәхес тәрбияләп булмас.

Рамил Шәрәпов:
— Ой, бала тәрбияләүдә безнең тәҗрибә бик әз шул әле. Үземнең дә гомерем чыпчыкныкы кадәр генә. Миңа калса «Юк!», «Ярамый!» дип әйтә белү мөһим. Аңлата белергә, күпмедер күләмдә психолог булырга кирәк хәтта. Мин улым белән гел сөйләшеп аңалшырга тырышам. Ярамаган эш эшлисе килсә, альтернатив вариантлар тәкъдим итәм, тәгәрәшеп уйныйм, үзем дә бала булып мәш киләм.

Илсөя Бәдретдинова:
— Артист кеше гел гаилә һәм иҗат дигән ике ут арасында яна. Нариман минем туктаусыз юлда йөрүләрдән туйгандыр инде. Хәтта укытучысына: «Хатыным да, балам да җырчы булмаячак,» — дип әйткән булган. Улым минем саклаучым да, яклаучым да, сердәшчем дә. Хәзер мин аны түгел, үл да мине тәрбияли инде. Шулай булмыйча, миннән 1 башка зур бит инде ул!

Дилә Нигъмәтуллина кызының бөдрә чәче сере нидә?

Музыкант, аранжировкалар остасы Марат Мухин һәм җырчы Дилә Нигъмәтуллинаның кызлары Сәфинә уникаль чәчләре белән тирә-юньне таң калдыра: вак-вак кына бөдрәләре төне буе бигудида торган диярсен. Ә аларның күплеге, аларның купшылыгы, аларның калынлыгы…


Сәфинәнең прическасы сере белән уртаклашуын Диләнең үзеннән сорадык.

— Дилә, бу бөдрәләрең сере нидә?

— Сере бик гади: сернең юклыгында. (Көлә) Нәселдән килгән бүләк алар. Иремнең әнисе — каенанамның чәчләре шундый иде. Үзләре бөдрә, үзләре калын. Кечкенәрәк чакта тараганда гел елый, чәченә тигәнне яратмый иде. Хәзер ул да ияләште, мин дә карарга өйрәндем. Юынып чыгуга бальзам сөртәм, әкренләп астан өскә таба тарыйм. Бетте, бүтән тимим. Үзе шулай күпереп, бөдрә булып кибә.

Сәфинәнең сөйләшүе дә бик үзенчәлекле, кыю, чая кыз икәне күренеп тора. Характеры буенча кемгә охшаган?

— Әллә тагын, төгәл генә әйтә алмыйм. Барыбыздан да әзрәк алгандыр. Әлеге дә баягы нәселдәнлек төшенчәсе бар бит әле. Тәрбия бар. Кайвакыт әти-әниләр аптырый: гаиләдә 3 бала, өчесенә дә бер үк тәрбия, ә ник алар үсеш дәрәҗәсе буенча төрле? Менә шул генетика уйныйдыр монда. Сәфинәнең теле бик тиз ачылды, сорауларына җавап табарга өлгерми идем. Аңлатканны бик җиңел үзләштерә. 2 яшендә «Муха-цокотуха»ны шартлатып сөйли иде. Ахырына кадәр үзе сорый-сорый өйрәнде. Татарча шигырьләр дә өйрәтергә тырышам.

— Нинди түгәрәкләргә йөртәсез?

— Сәфинә инглиз телен өйрәнә, йөзәргә ярата. Үзенә ошаган шөгыль белән шөгыльләнергә мөмкинлек бирәм. Гаджетлар тоттырмаска тырышам. Ул планшетның нәрсә икәнен белми. Телефонга да исе китми.

— Үскәч кызыгыз артист булырга теләк белдерсә ни диярсез?

— Мин каршы түгел, күңеленә хуш килгән өлкәдә эшләсен. Шәхсән үзем җырсыз, иҗатсыз яши алмыйм. Җырларым кемнәрнеңдер җаннарына дәва, күңелләренә шифа икән, мин әлеге эшемне дәвам итәргә тиеш дип саныйм.

Уен бүлмәләре – нәниләр өчен куркынычмы?

Бу теманы күтәрүем юкка түгел, җәмәгать. Үземнән чыгып әйтәм, баланы беренче тапкыр уен бүлмәсенә алып бару бер дә җиңел түгел – үз-үзең белән шактый көрәшергә туры килә. Анда аны һәр почмакта куркыныч сагалап тора кебек: вируслар, бактерияләр, пычраклык… Шул ук вакытта зуррак балалар бәләкәчне этеп егар, куркытыр кебек тоела. Әгәр дә егылып, берәр җирен авырттырса нишләмәк кирәк?

Соңгы вакытта төрле сәүдә үзәкләрендә, кафе-рестораннарда балалар өчен махсус күңел ачу бүлмәләре булдыру гадәти хәлгә әверелде. Алар нәниләр өчен махсус уен зоналары гына оештырып калмый, ә күп очракта бер-берләре белән ярыша-ярыша эшли. Бу аңлашыла да, чөнки көндәшлек зур. Һәркемнең бала һәм әти-әниләрнең иң яраткан ял урынына әвереләсе килә. Шуңа күрә алар нинди генә яңа уенчыклар, күңел ачу җиһазлары уйлап чыгармыйлар. Әлбәттә, шулкадәр күп уенчык күреп, бала бер мәлгә телсез кала, аннары исә бөтен дөньясын онытып уен дөньясына чума.

Гадәттә, әлеге төр уен зоналары зур, өч яшьтән өлкәнрәк балалар өчен эшләнгән. Алар биредә әти-әниләрсез кала һәм рәхәтләнеп уйный ала. Ә менә нәни – өч яшькә кадәрге балаларны өлкәннәрдән башка калдыру тыела. Балаң уен бүлмәсендә мәш килгәндә, син дә аның янында бөтерелеп йөрергә тиеш.

Дөресен генә әйткәндә, мин баламны әлеге төр уен зоналарына нәкъ менә өч яшь тулгач кына йөртә башлармын дип уйлаган идем. Нигә, дисезме? Чөнки беренче чиратта, мине, әлбәттә, андагы вирус һәм бактерияләр куркытты. 1-1,5 яшьлек бала әле авызга теләсә-нәрсә капмаска кирәклеген, пычрак кулларны авызга тутырырга ярамагынлыгын аңламый. Ә бу мәйданчыкка бары тик сау-сәламәт балалар гына килгән дигән гарантияне исә беркем дә бирми. Шулай булгач, төрле инфекцияләр эләктерү куркынычы бермә-бер арта дигән сүз.

Нәкъ менә шуңа күрә мин әлеге төр күңел ачу зоналарына йөрүне бераз кичектерергә теләгән идем. Тик озак та үтми барлык хыялларым чәлпәрәмә килде. Бала үскән саен, аңа синең белән күңелсез була башлый икән, җәмәгать. Күрәм, сизәм – кызыма башка балалар белән аралашу, уйнау җитми. Көне буе минем йөзгә карап утыру да туйдырадыр инде аны, мөгаен… күңелсезләнә.

Шундый көннәрнең берсендә уен мәйданчыгына барырга карар кылдык та инде. Моңарга мин үземне өч көн әзерләдем. Бөтен интернетны актарып бетердем. Мин җавап эзләгән төп сорау исә — “ничек итеп вируслардан сакланырга?” , — булды. Челтәрдәге барлык киңәшләрне төгәл үтәгәннән соң, Аллага тапшырып,юлга чыктык. Әй, җәмәгать, әлеге мәйданчыкка килеп керүгә кызымның йөзен күрсәгез икән. Аннан да бәхетлерәк кеше юк кебек тоелды миңа. “Ни өчен иртәрәк йөри башламадык икән”, — дип үземне бераз битәрләп тә алдым әле, хәтта.

Бу язмамны да шуңа язам: минем хаталарны кабатламагыз! Балагызга аралашу җитмәгәнлеген тоясыз икән, рәхәтләнеп балалар бүлмәләренә ашыгыгыз. Ә мин сезгә исә кыскача гына вирус һәм бактерияләрдән саклану ысулларын өйрәтәм.

Балалар бүлмәләренә иртәнге якта барсаң яхшы. Ул вакытта әле анда халык килеп тулмаган була. Рәхәтләнеп балаң белән уйный аласың.

Өйдән чыгып китәр алдыннан, баланың борынына вируска каршы мазь сылау яхшы булачак. Ә кайткач исә, беренче эш итеп, борынны юдырып алырга кирәк.

Һәм өченче киңәш бала артыннан күзәтүгә бәйле. Ул авызына теләсә-нәрсә капмауны тикшереп тору нәкъ менә әти-әни өстендә. Моның өчен баланы бер генә минутка да үзен генә калдырмау сорала.

Аннары тагын, беләсезме, үземне ничек итеп юатам? Балалар мәйданчыкларындагы вирусларны бераз эләктереп, иммунитетын ныгытыр да, балалар бакчасына йөри башлагач, әллә ни еш чирләмәс, янәсе… Менә шулай.

Яшь әни язмалары

Туклыклы, итле запеканка рецепты

Әлеге запеканка яшь хуҗабикәләр өчен уңайлы вариант: тиз, җайлы әзерләнә, үзе телне йотарлык тәмле була.

Продуктлар:
Сыер итеннән фарш — 300 г
Йомырка — 1 шт.
Бәрәңге — 3 шт.
Помидор — 1 шт.
Суган — 1 шт.
Сыр — 150 г
Майонез (яки каймак) — 100 г
Тоз — тәменчә
Тәмләткечләр — тәменчә
Үсемлек мае — таба майлау өчен

Әзерләү процессы:
1. Фаршка йомырка, тоз, тәмләткечләр кушабыз. Әйбәтләп болгатабыз.


2. Бәрәңге әрчеп юка слайслар итеп турыйбыз. Майланган табага бәрәңге тезәбез, тоз сибәбез.


3. Бәрәңге сусыл һәм таба төбенә ябышмасын өчен соус та салсак була: 4 аш кашыгы каймак, 3 аш кашыгы кайнаган су, тоз, борыч.


4. Киләсе кат: суганны түгәрәкләп турап салабыз.


5. Фаршка чират җитте. Аның өстенә түгәрәкләп киселгән помидорлар куябыз.


6. Майонез сылыйбыз. Сыр сибәбез.


7. 200 градуска кадәр җылытылган духовкага, 35 минутка куябыз.

Әзер! Тәмле булсын!