Туган телем канымдадыр! — Туган тел турында шигырьләр

Туган телем

Дөньяда иң-иң матур ил,
Ул – минем туган илем.
Дөньяда иң-иң матур тел,
Ул – минем туган телем.

«Балам!» — диеп туган телдә
Эндәшә миңа әткәм.
«Әнием!» — дип, әнкәемә
Мин туган телдә әйтәм.

Туган телемдә сөйләшеп,
Яшим мин туган илдә.
“Туган ил” сүзне дә
Әйтәм мин туган телдә.

Иң изге хисләремне мин
Туган илдә аңлатам.
Шуңа күрә туган телне
Хөрмәтлим мин, яратам.

Энҗе Мөэминова


Яхшы бел

Татарча да яхшы бел,
Русча да яхшы бел.
Икесе дә безнең өчен
Иң кирәкле затлы тел.

Татарчасы — туган тел,
Безгә газиз булган тел.
Атаң-анаң, әби-бабаң,
Сине сөя торган тел.

Бу телдә рух байлыгың
һәм йөрәк кайнарлыгың.
Җырлаган бу телдә безгә
Сөекле Тукай моңын…

Тел кешене дус итә,
Бер-берсенә беркетә.
Бел, балам, син рус телен
Һәм онытма үз телең!

Шәйхи Маннур

Татар теле

Туган җирең Идел буе,
Һәр телнең бар Туган иле.
Туган җирең кебек назлы,
Җырдай моңлы татар теле.
Ак алъяпкыч бәйләсәләр,
Өзелеп тора кызлар биле.
Кызлар кебек шат чырайлы,
Ачык йөзле татар теле.
Халкың кебек уңган да син,
Хезмәттә син көне-төне.
Ир-егетләреңдәй дәртле,
Гайрәтле син, татар теле.
Ассалар да, киссәләр дә
Үлмәдең син, калдың тере.
Чукындырган чагында да
Чукынмадың, татар теле.
Яндың да син, туңдың да син,
Нишләтмәде язмыш сине.
Дөньяда күп нәрсә күрдең,
Әй, мөкатдәс Тукай теле.
Төрмәләргә дә яптылар
Җәлил белән бергә сине.
Төрмәләрдә дә килмешәк
Булмадың син, татар теле.
Зинданнарны ярып чыктың,
Ялкынланып чыктың кире,
Хәтта фашист тегермәне
Тарта алмады анда сине,
Әй син, батыр татар теле!

Наҗар Нәҗми

Туган тел

Һәр галимнең, һәр шагыйрьнең сүзе
Җитсен иде һәрбер күңелгә,
Җилләр, сулар тавышы шикелле үк,
Үзләренең асыл телендә.
Атом көче, радио заманында
Күрсәм иде шуны мин тагын:
Ярдәмләшеп, телләр бер-берсендә
Тапса фәкать кардәш, туганын.
Бу дөньяның төсен, ямен, зәүкын
Кем аркылы, ничек белдем мин?
Бишектә үк мине өйрәтүчем,
Туган телем — бәгърем, син ул, син!
Рәхмәт сиңа, рәхмәт, тәрбиячем,
Һәр нәрсәнең асыл мәгънәсен
Син аңлаттың миңа, туган телем,
Син өйрәттең миңа һәммәсен.

Хәсән Туфан

Туган тел хакында

Тел ачылгач, үз телеңдә әйтә алсаң: «Әни!» — дип,
Тел ачылгач, үз телеңдә әйтә алсаң: «Әти!» — дип —
Күзләреңә яшьләр тыгылмас,
Туган телең әле бу булмас.
Соң минутта үз телеңдә әйтә алсаң: «Әни!» — дип,
Соң минутта үз телеңдә әйтә алсаң: «Әти!» — дип
Күзләреңә яшьләр тыгылыр —
Туган телең әнә шул булыр!

Зөлфәт

Туган телем

Әнкәм сөеп-сөеп әйткән,
Әткәм чөеп-чөеп әйткән,
Апам биеп-биеп әйткән
Матур сүзләр җанымдадыр!
Әбкәм сыйпап-сыйпап әйткән,
Бабам сыйлап-сыйлап әйткән,
Абзам сынап-сынап әйткән
Зирәк сүзләр адымдадыр!
Язда уйнап-уйнап үскән,
Җәйдә буйлап-буйлап үскән,
Көздә уйлап-уйлап үскән
Туган телем канымдадыр!
Телгә тимә — аңга тимә,
Телгә тимә — канга тимә,
Телгә тимә — намга тимә,
Телгә тимә — җанга тимә!

Шәүкәт Галиев

«Сабантуй» ярышлары: «Бу кадәр бала белән нишләп бетәрбез?» /фото, видео/

Сабантуйда пәһлеван батырлар мәйданга чыгар алдыннан һәрвакыт яшь малай-шалайны көрәштерәләр. 5-6 яшьлек балаларның сөлге тотып көрәшүләрен карарга, аларны үсендереп көч биреп торырга шактый халык җыела. Һәр авыл Сабантуенда шулайдыр, шәт.

Кыш уртасында шундый Сабантуй рухын Алабуга шәһәрендә тоерга мөмкин иде. Шушы көннәрдә анда көрәш буенча яшүсмерләр арасында Татарстан беренчелеге узды. Традициягә тугры калып, быел да әлеге ярышлар «Сабантуй» журналы белән бергәлектә оештырылган иде. Заманында «Яшь ленинчы» газетасы призларына дип үткәрелсә, соңгы елларда газета «Сабантуй» журналына үзгәртелсә дә, ярышларның асылы шул килеш калды.

Шулай да яшь категорияләрендә беркадәр яңалык кертелгән икән. Быелгы ярышларда ике яшь категориясендә көрәштеләр. Шартлыча аларны кечкенә үсмерләр (2004-2005 елда туган) һәм зур үсмерләр (2002-2003 елгылар) дип атарга мөмкин. «Март аенда Казанда үсмерләр арасында Россия беренчелеге уза. Анда әлеге ике яшь категориясенә өстәп тагын 2000-2001 елгы үсмерләр бил алышачак. Татарстан командасы өчен чыгыш ясаучы егетләребез «Сабантуй» журналы һәм «Татарстан яшьләре» газетасы призларына оештырыла торган бәйге нәтиҗәләре буенча сайланачак та инде. «Сабантуй»га шулай итеп ике яшьтәге үсмерләр «эләкте», – дип аңлатма бирде Татарстан Республикасы Көрәш федерациясе башкарма директоры Равил Хәйруллин.

Әлеге ярышларда 13-14 һәм 15-16 яшьлек малайлар бил алышсалар да, махсус карар 2006 елгы, ягъни 12 яшьлек ике спортчы да келәмгә кертелгән иде. Чистай командасы өчен чыгыш ясаган Рушан Билалов һәм Казаннан Инсаф Ногманов республика дәрәҗәсендәге ярышларда беренче тапкыр катнашкан. Призлы урыннарга лаек булмасалар да, келәм исен тоеп, яшьтәшләренең уңышларын күреп , киләчәк бәйгеләрнең җиңүчесе булу максатын куеп кайтып китте яшь батырлар.

Инсаф Ногманов: «Мин Казанның Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге 2 нче гимназиясендә 5 нче сыйныфта укыйм. Тренерыбыз Николай Васильевич Крылов бик таләпчән, атнасына 3 тапкыр көрәш белән шөгыльләндерә. Без сыйныфтан 5 кеше көрәш түгәрәгенә йөрибез, үзем исә тагын бассейнга барырга да вакыт табам. Әлеге ярышта, кызганыч, призлы урын алып булмады, икенче әйләнештә узган елгы чемпионга оттырдым…»

Сүз уңаеннан, беренче чирканчыкны балалар гына алмады бу ярышларда. Оештыручылар һәм хөкемдарлар да беренче тапкыр 500 гә якын көрәшче катнашкан бәйге уздыру тәҗрибәсен үзләштерделәр. Көрәш дөньясында күп еллар кайнаган шәхесләр дә «Бу кадәр көрәшче җыелган ярышны хәтерләмим», «Рекордлы сан бу!» дип кабатлап торды. «Беренче көнне бу кадәр көрәшче белән нишләп бетәрбез инде, дип куркуга калган идек, – дип сөйләде тәҗрибәле хөкемдар Миннерахман Вакказов та. – Шөкер, ерып чыктык! Балалар белән эшләүнең өстенлекләре булышты. Алар бит келәмгә вакыт сузарга да, үзара сөйләшмичә, гадел рәвештә көчлерәкне ачыкларга дип чыга».

Көрәш сөючеләрнең игътибар иткәне бардыр: яшьләр һәм зурлар арасындагы әйдәп баручы командалар төрле. Зурларда Әлмәт, Зәй, Теләче, Яңа Савин кебек районнар алдынгы урыннарда булса, яшьләр арасында Мамадыш (быел — чемпион!), Балтач, Түбән Кама командалары лидерлыкны үз кулларында тота. Тик әлеге командаларның яшь көрәшчеләрнең балигълык яшенә җиткәч нәтиҗәләре сүлпәнәя. Бу уңайдан тәҗрибәле тренер Ринат Гайнетдиновның фикере игътибарга лаек: «Егет кешене көрәшкә бәләкәйдән үк бирү яклы түгелмен. Чөнки алар беренче мәлләрдә ярышларга ныклап әзерләнеп йөриләр, кызыксынулар да көчле. Аннары исә сүлпәнәяләр. Мәсәлән, 6-7 яшьтән көрәшкән малай 18 яшьләрдә инде көрәшне ташларга мөмкин. Шәхсән үзем улым Ришатны 12 яшьтән көрәшкә йөртә башлаган идем. Шөкер, әле һаман да көрәшә. Кечкенә вакытта аларны сыгылмалылыкларын арттыру өчен гимнастика, җиңел атлетика кебек төрләргә бирергә кирәк, дип саныйм». Бу киңәш күбрәк ата-аналарга караса да, көрәш җәмәгатьчелеге, көрәш үсеше өчен җаваплы кешеләр колакларына киртләп куя ала.

Көрәш – татар халкының йөзек кашы, дигән гыйбарәнең мәгънәсе нәкъ менә кечкенәләрнең ярышларын караганда ныграк ачыла, мөгаен. Беренчедән, мәйданга чыккан егетләрнең физик әзерлекләре югары, икенчедән, уңышка ирешер өчен берничә талпыныш кирәклеге ачыклана, димәк, рухи ныклык, максатчанлык сыйфатлары ныгый. Кечкенә яшьтән үк шул юнәлештә эш алып барылса, татар милләтенең киләчәге өчен борчыласы юк.

Гомумән, яшьләрнең келәмдә көрәшүләрен карау үзе бер рәхәтлек бирә. Күп кеше яшь көрәшчеләрнең ихлас һәм гадел булуларын ассызыклый. Татарстан беренчелеге әлеге фикерне тагын бер кат раслады.

Илназ Фазуллин
Ринат Нәҗметдинов фотолары

Финал алышлары: видео һәм фоторепортаж

Җиңүчеләр исемлеге

Алабугада көрәш беренчелеге тәмамланды /җиңүчеләр исемлеге/

Бүген Алабуга шәһәрендә яшүсмерләр арасында көрәш буенча Татарстан республикасы беренчелеге тәмамланды.

Исегезгә төшерәбез, әлеге ярышта җиңү яулаган яшь батырлар март аенда Казанда узачак Россия беренчелегендә көч сынашачаклар.

Җиңү яулаган командалар һәм көрәшчеләр исемлеге түбәндә:

Алабугада “Сабантуй” журналы призларына көрәш бәйгесе уза. Бүген — финал! /жеребьевка/

Бүген Алабуга шәһәрендә яшүсмерләр арасында көрәш буенча Татарстан республикасы беренчелеге дәвам итә. Ярышларның икенче көнендә төп җиңүчеләр — финалистлар — үзара ярышып, чемпионнарны ачыклаячак. Исегезгә төшерәбез, әлеге ярышта җиңү яулаган яшь батырлар март аенда Казанда узачак Россия беренчелегендә катнашу хокукына ия булачаклар.

Ярышларның икенче көненә кадәр барып җиткән көрәшчеләрнең исемлеге түбәндә:

Сүз уңаеннан, Татарстан республикасының беренчелеге күп еллар дәвамында «Сабантуй» журналы редакциясе белән берлектә оештырыла. Әлеге ярышлардан фото һәм видеорепортаж шушы көннәрдә сайтыбызда урын алачак. Күзәтеп барыгыз!

«Сабантуй» журналы яшь көрәшчеләрне Алабугада җыйды /жеребьевка/

Бүген Алабугада Татарстан Республикасының көрәш федерациясе һәм «Сабантуй» балалар журналы редакциясе призларына оештырыла торган яшүсмерләр арасында көрәш турниры уза. Бәйгегә 34 команда килгән, барлыгы 500гә якын яшь көрәшче җыелган. Ярышлар ике көн дәвам итәчәк. Бүген — бәйгенең беренче көне, ә иртәгә финал ярышлары узачак. 

Алабугада узучы Көрәш буенча Татарстан Республикасы яшүсмерләр арасында беренчелектә 2002-2003 һәм 2004-2005 елларда туган яшүсмерләр бил алышачак.

Беренче әйләнеш жеребьевкасы түбәндә:

«Шаян ТВ» 1 февральдән эшен башлый /фото, видео/

Татар телендә эшләүче «Шаян ТВ» республика телевизион балалар каналының премьерасы 1 февраль «THB Татарстан» hәм «ТНВ-Планета» каналларында булачак. 

Матбyгат конференцияcендә «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясенең генераль директоры Илшат Юныc улы Әминов, Балалаp hәм яшьләр өчен тапшырулар иҗат беpләшмәсе җитәкчесe Рамилә Сахабетдинова; «Шаян ТВ»ның актив хәбәрчеләре, телеканалның алып баручылары, корреспондентлары катнашты.

7 гыйнвар көнне Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миннехановка татар телендә балалар каналы проекты тәкъдим ителгән иде. Рөстәм Нургали улы балалаp өчен татар телендә мондый каналга иxтыяҗ бар, дип билгeләп үтте. «Максатыбызны тормышка ашыру өчен, Россия федераль каналлары («Первый», ВГТРК) базасында эшләүче «Карусель» гомуммилли дәүләт халыкара балалаp haм яшүсмерләр телеканалының уңышлы тәҗpибәсeнә таянып эш итәбез. Каналның төп герое шук hам кызыксынучан малай — Шаян. Aның дуcлары: үрнәк кыз Биби, песи баласы Мияy, электрон Mаэмай. Алар шулай ук балалар журналларында, буяy yeнчык альбомнaрында, электрон yеннарда урын алaчак», дип белдерде Илшат Аминов.

Яна каналның төп бурычлары — кабель hам спутник интернет челтәрләрен кулланып, татар телен яңа алымнар белән өйрәнүне Татарстанда hәм республикaбыздан читтә торган балалаpга житкeрү, тариxыбызны, гореф-гадәтләрне өйрәтү, аларга hәрьяклап тәрбия hәм белем бирү, татар теленә мәхәббәт yятудан гыйбарәт.

Илүзә Гайнетдинова
Ринат Нәҗметдинов фотолары